معرفی منابع اصلی شیعه پیرامون امام مهدی (عج) و مهدویت

برای آشنایی بهتر با منابع مهدویت ، ابتدا آنها را به دو دسته شیعی و سنی تقسیم می‌کنیم و سپس بر اساس تاریخ صدور ، آنها را بیان می‌کنیم. همچنین می‌توان آنها را در دو مقطع قبل از ولادت و بعد از ولادت امام مهدی علیه السلام دسته بندی کرد.

منابع شیعه

یک. قبل از ولادت امام مهدی علیه السلام

۱. کتاب سلیم بن قیس؛ ابو صادق سلیم بن قیس هلالی عامری کوفی (م ۷۶ ه). نام دیگر این کتاب اسرار آل محمد صلی الله علیه و آله و سلم است.
۲. کتاب الغیبة للحجة؛ عباس بن هشام ابوالفضل الناشری (م ۲۲۰ ه) [1]
۳. کتاب اخبار المهدی؛ ابوسعید عباد بن یعقوب الرواجنی الکوفی (م ۲۵۰ ه). [2]
۴. کتاب القائم الصغیر؛ حسن بن علی بن ابی حمزة البطائنی. [3]
۵. کتاب الغیبة؛ ابواسحاق ابراهیم بن صالح الأنماطی. [4]

دو. بعد از ولادت امام مهدی علیه السلام

برخی از این منابع ، در کنار موضوعات دیگر ، مباحث و روایات امام مهدی علیه السلام را نیز مطرح کرده اند و برخی دیگر ویژه امام موعود (ع) نگاشته شده است :

۲-۱. کتابهایی که امام مهدی را مطرح نموده اند.

۱. الکافی ؛ محمد بن یعقوب بن اسحاق الکلینی الرازی (م ۳۲۹ ه). این کتاب از قدیمی ترین و معتبرترین کتب روایی شیعه است و از شرح‌های معروف آن می‌توان «مرآة العقول» و «وافی» را نام برد. این کتاب بیش از شانزده هزار حدیث دارد که به تنهایی از ؛ تعداد کل صحاح سته اهل سنت بیشتر است .

۲. قرب الإسناد ؛ ابوالعباس عبداللّه بن جعفر بن حسین بن مالک بن جامع حمیری. وی استاد شیخ کلینی است و با امام هادی علیه السلام و امام عسکری علیه السلام و به وسیله محمد بن عثمان عمروی با امام مهدی علیه السلام مکاتبه داشته است . این کتاب از اصول چهار صدگانه اولیه شیعه به حساب می‌رود و تعداد ۱۴۰۴ حدیث دارد .

۳. بصائر الدرجات؛ ابوجعفر محمد بن حسن بن فروخ صفار (م ۲۹۰ ه) او از یاران امام حسن عسکری علیه السلام و شاگرد احمد برقی و استاد مرحوم کلینی است. این کتاب در فضایل اهل بیت علیهم السلام نگاشته شده و از معتبرترین اصول قدما و بزرگان شیعه است.

۴. المحاسن؛ ابوجعفر احمد بن محمد بن خالد بن عبدالرحمن بن محمد بن علی برقی (م ۲۷۴ یا ۲۸۰ ه). این کتاب از بهترین کتابهای شیعه است و برخی آن را در ردیف کتب اربعه می‌دانند . این کتاب بسیار مفصل بوده که قسمتی از آن به دست ما رسیده است .

۵. کفایة الاثر فی النص علی الأئمة الاثنی عشر علیهم السلام ؛ ابوالقاسم علی بن محمد بن علی خزاز قمی رازی . وی از راویان و فقهای برجسته شیعه ، در نیمه دوم قرن چهارم است . در قم متولد شد و شاگرد شیخ صدوق بود.

۶. الارشاد فی معرفة حجج اللّه علی العباد ؛ شیخ مفید ابو عبداللّه محمد بن محمد بن نعمان عکبری بغدادی (م ۴۱۳ ه). وی استاد شیخ طوسی، سید مرتضی و سید رضی بود. این کتاب در بردارنده تاریخ و فضایل ائمه معصومین علیهم السلام است.

۲-۲. کتاب‌های ویژه امام عصر علیه السلام

تعدادی از کتاب‌هایی که ویژه امام عصر نوشته شده، عبارت است از :

۱. کمال الدین و تمام النعمة ؛ محمد بن علی بن حسین بن بابویه قمی مشهور به شیخ صدوق (۳۰۵ – ۳۸۱ ه). گفته شده او به دعای امام زمان علیه السلام به دنیا آمد و این کتاب را به دستور آن حضرت نوشت که [1] از قدیمی ترین منابع روایی در این زمینه شمرده می‌شود.

۲. الغیبة ؛ ابوعبداللّه، محمد بن ابراهیم بن جعفر کاتب نعمانی مشهور به ابن ابی زینب از راویان بزرگ شیعه در اوایل قرن چهارم است . این کتاب در سال ۳۴۲ در حلب نگارش یافته و ۴۷۸ حدیث دارد.

۳. الفصول العشرة فی الغیبة ؛ ابو عبداللّه محمد بن محمد بن نعمان معروف به شیخ مفید. موضوع اصلی آن، پاسخ به مهم ترین شبهاتی است که درباره وجود مبارک امام مهدی علیه السلام در دوران ایشان مطرح بوده است. نام‌های دیگر این کتاب «الاجوبة عن المسائل العشرة» و «المسائل العشرة فی الغیبة» است.

۴. اربع رسالات فی الغیبة ؛ شیخ مفید. این کتاب به روش پرسش و پاسخ بوده و شامل مباحث غیبت، قیام و شبهات مربوط به امامت حضرت مهدی علیه السلام است.

۵. کتاب الغیبة للحجة ؛ شیخ طوسی. این کتاب از بهترین، مهم ترین و کامل ترین منابع شیعه در مسأله غیبت امام مهدی علیه السلام است. این کتاب شامل دلایل عقلی و نقلی وجود امام مهدی علیه السلام، غیبت، ظهور، علایم ظهور و فضایل و سیره آن امام علیه السلام است. این کتاب چون در بغداد و با استفاده از دو کتابخانه بزرگ شیعه نوشته شده و مؤلف آن به بسیاری از اصول قدما دسترسی داشته است، اهمیت فراوانی دارد.

۶. معجم احادیث الامام المهدی علیه السلام ؛ این مجموعه روایی نفیس و ارزشمند ، با تلاش برخی از محققان به انجام رسیده است. این گروه کوشیده اند تا در حدّ توان، روایات مربوط به امام مهدی علیه السلام را از کتاب‌های فریقین ، جمع آوری کنند و در اختیار پژوهشگران و علاقه مندان قرار دهند. حاصل این سعی و تلاش پسندیده، دوره ای پنج جلدی است که روایات را به ترتیب معصومان علیهم السلام از وجود مقدس پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم تا آخرین معصوم علیه السلام فرا روی خوانندگان قرار می‌دهد.

گفتنی است تعداد کتاب‌های نوشته شده که تمام یا مقداری از بحث خود را به امام مهدی علیه السلام اختصاص داده اند بیش از اینها است .

[1]: الذریعة، ج ۱۶، ص ۷۶
[2]: اعیان الشیعة، ج ۷، ص
[3]: رجال نجاشی، ص ۳۶ و ۳۷
[4]: رجال نجاشی، ص ۱۵ ۴۱۰
[5]: کمال الدین و تمام النعمة، مقدمه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.